-------------------------------------------------------------------------
Please read carefully the sale terms ,shipping conditions and information below. The buyer accepts those terms, conditions and cost described.
|
Kouterfabriek = SAPFIA (Société Anonyme Pour Favoriser l’Industrie Agricole).
Founders: the Marquis de Trazegnies, Jules Brunelle and Georges Fouarge. Siège social: Saint-Amand-lez-Puers.
Registre du Commerce de Bruxelles 223607. Constituée: 15 octobre 1885.
The Tannerie has never been quoted on the stock exchange, the kouter factory (SAPFIA) has been until 1950. The last dividend payment in 1946 was 30 francs via coupon n ° 31 of the pre-war shares.
In 1906 the Société Anonime Pour Favoriser l'Industrie Agricole (SAPFIA) established itself on the basement fields. Georges Fouarge, father and two sons, Willam and Franz. Jean Georges came from Fesche-Clins against Liège, was a industrious and married to Marie Amelie Désiree Leutin. They occupied the villa in the Kuitegemstraat and a large mansion in the then Palingstraat, now Emile Verhaerenstraat. There were still homes in their possession, including three houses on the Valk and three houses on the Scheldelaan. Jean Georges died in Sint-Amands on June 6, 1933 in the age of 82 years. The son, Willam or William, married Maria Ferbus who died on October 15, 1918 in Sombreffe. He remarries in 1919 with a Sint-Amandse, Maria Josepha Van Praet. His brother Franz marries Berthe Ferbus, sister of Willam's wife in 1913, but this marriage is dissolved in 1935 and he goes to live in Brussels. Before the Second World War and until August 1960, the Dutchman Gorzeman was the director.
De sociale zetel van SAPFIA was eerst in Sombreffe waar toen al een chemische fabriek bestond, later verhuisde die naar Sint-Amands, toen was Sombreffe nog slechts een depot. Na de oorlog verhuisde de sociale zetel naar Brussel, rue du Trône 17.
Deze industriële bedrijvigheid was een goede zaak voor de werkgelegenheid van Sint-Amands en de omliggende gemeenten. Het vervaardigen van de superfosfaten trok heel wat werkvolk naar de kouterfabriek. In de winter werkten er soms tot driehonderd arbeiders in de fabriek.Toch waren er ook heel wat negatieve kanten want bij de productie van zwavelzuur ontsnapten een aantal zuurhoudende restgassen, die een gele, prikkelende rook veroorzaakten.
De "Kouterfabriek", zoals de fabriek werd genoemd, produceerde twee stoffen. In de eerste plaats werd er uit pyriet, een ijzererts en zwavelzuur vervaardigd. Deze arbeid gebeurde het hele jaar door en veroorzaakte de ontsnapping van tamelijk veel nitreuze dampen. Uit de schouw kwam een gele, prikkelende rook. Het overschot van het ijzererts dat men "résidu" noemde, werd verscheept naar het Ruhrgebied om er ijzer uit te trekken.
Uit Marokko werd ook fosfaat ingevoerd en tijdens de winter werden, met zwavelzuur en fosfaat, superfosfaten vervaardigd. Superfosfaat kon verkregen worden in verschillende concentraties. In Sint-Amands werd superfosfaat, een meststof speciaal voor de aardappelen, geproduceerd.
Het vrachtvervoer van en naar de kouterfabriek gebeurde doorgaans per schip. Aan de Schelde werd door de fabriek, in 1908, een aanlegsteiger gebouwd. Deze aanlegsteiger was met de fabriek verbonden door een kabelspoor waaraan wagentjes hingen. Om het kabelspoor in beweging te brengen werden de wagentjes aangeduwd door een losploeg in de fabriek en een losploeg aan de steiger. Wanneer in de winter de Schelde door het ijs moeilijk bevaarbaar was, deed men beroep op het treinverkeer want de kouterfabriek was gelegen aan de spoorlijn Antwerpen-Dendermonde. Een aftakking van de spoorlijn liep rechtstreeks naar de fabriek.
Op 23 juli 1915 wordt de gemeente Sint-Amands een boete opgelegd van 3000 Mark door de Duitse Overheid, tengevolge van het vinden van stenen op de private spoorbaan en een wissel van de naamloze maatschappij "Pour favoriser l'industrie agricole", waardoor werd besloten tot een poging tot ontriggelen der treinen. De boete werd opglegd door de Generaal Gouverneur. Niettegenstaande het protest van de gemeente, die verklaarde dat de spoorweg een private aangelegenheid was, bleef de boete te betalen. (bron : Archief Gemeente, Verslag der oorlogsgebeurtenissen 1914-1918 van Sint-Amands).
Op 25 december 1916 word de gemeente terug een boete opgelegd voor : ten gevolge van het vinden van stenen op de riggels van de ijzeren weg.Deze keer een boete van 300 Mark.De gemeente protesteerde omdat de vaststelling gedaan werd zonder de tussenkomst van de plaatselijke politie.De boete blijft te betalen. (Bron : Archief Gemeente, Verslag der oorlogsgebeurtenissen 1914-1918 van Sint-Amands).
Uit : Le Recueil Financier Annuaire des Valeurs, uitgegeven 1893 t/m 1976 (nota Mr Huyge Lucien, vrije vertaling uit het Frans)
1915: de fabriek in Sint-Amands is stopgezet; opeisingen t.w.v. meer dan 700.000 Frs.
1919: de opeisingen tijdens de oorlog bedroegen meer dan 950.000 Frs.De herstelling van oorlogsschade tijdens de vijandelijkheden = 500.000 Frs.De fabriek in Sint-Amands is vernietigd.De totale schade bedraagt meerdere miljoenen.
1922: het tribunaal voor de oorlogsschade heeft een schadevergoeding toegekend van 4.593.000 Frs.De eis van de “société” is met 1.000.000 Frs. verminderd.De “Société” zal beroep hiertegen aantekenen
1923/1924: loonsverhogingen en een stricte toepassing van de 8-urendag drukken op het resultaat.
1928/1929: nog steeds groeiende eisen van het werkvolk die ondermaats gepresteerd hebben gedurende het hele boekjaar.
1930/1931: de zwavelzuurfabriek en de superfosfaatfabriek hebben op regelmatige wijze gewerkt.
In 1931 doet er zich een dodelijk ongeluk voor in de werkplaats. Op 19 maart om 6 uur s' morgends verongelukt Van De Moortel Jozef, 23 jaar oud, afkomstig van Mariekerke (Bron, Stanny Van Grasdorff, gemeentearchief Sint-Amands, burgerlijke stand).
1942/1943: productie zwavelzuur is OK, productie superfosfaat nog steeds stopgezet.
15/12/1944 fabriek geheel bezet door het Engels leger die er een depot inrichten voor voedingsproducten voor de Belgische en Nederlandse bevolking
eind april 1945: evacuatie van de fabriek door het Engels leger verkregen.
14/05/1945: de fabriek is stopgezet, er is geen aanvoer van grondstoffen meer.
01/08/1945: productie heropgestart.
1946/1947: stopzetting gedurende 2 maand als gevolg van een staking van de arbeiders voor een loonkwestie.
Reeds in 1933 stelde de gemeente een onderzoek van gemak en ongemak in. Dit om de uitbatingverlening van de S.A. Pour Favoriser l'Industrie Agricole te kunnen uitvaardigen. Op het gemeentehuis regende het klachten. De zure restgassen brachten schade toe aan de gezondheid van mensen en dieren en aan de huizen en tuinen in de wijde buurt van de fabriek. De leerlooierij kloeg er over dat ze haar zinken goten en ijzeren dakwerk moest herstellen. Tevens kon er geen lakleder geproduceerd worden omdat zo'n leder in de open lucht moest drogen, wat onmogelijk was door de zuurhoudende restgassen die ontsnapten uit de schouw van de meststoffenfabriek.
De meststoffenfabriek beweerde, in haar antwoord op deze klachten, dat zij een onderzoek had ingesteld. Nagegaan zou worden op welke manier het stikstofgehalte in de reststoffen kon verminderd worden. Tevens zouden nieuwe installaties geplaatst worden. Een vergelijk werd gemaakt met andere Europese landen, zoals Duitsland en Engeland, waar de toegestane hoeveelheid zuur in restgassen evenwaardig was. De bestendige Deputatie van de Provincie Antwerpen verleende op 21 december 1933 een uitbatingtoelating. Met strenge uitbatingvoorwaarden kon de fabriek haar activiteit, voor een duur van 30 jaar, verder zetten.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog lag de productie stil en werd er in de fabriek voor de Duitse bezetter gewerkt (met de bevrijding in 1944 wordt op de 3 huizen in de Scheldelaan, hakenkruisen geschilderd). Na de bevrijding werd de fabriek als voedseldepot voor het Britse leger gebruikt.
Volgens de toenmalige directie heeft het heel wat moeite gekost (plusieurs démarches) om die daar zo vlug mogelijk buiten te krijgen en de productie terug op te starten.
Na de oorlog waren er weer klachten. Het schoolhoofd van de jongensschool meldde dat, wanneer de wind uit het zuiden kwam, ramen niet konden geopend worden. De prikkelende rook veroorzaakte hoestbuien, hoofd- en keelpijn. Ook de Commissie van Openbare Onderstand, die in de omgeving van de fabriek een ouderlingentehuis bezat (het huidige rusthuis), had klachten. Nieuwe uitbatingsvoorwaarden werden aan de fabriek opgelegd.
De fabriek werd in 1948 onder sekwester geplaatst. De oorzaak hiervan was, dat er vermoedens waren dat, op een of andere manier, Duits kapitaal werd geïnvesteerd in de fabriek. Het gevolg hiervan was dat besloten werd over te gaan tot verkoop van de fabriek.
Toen in 1951 een discussie op gang kwam over de hoogte van de schouw (50 meter in plaats van 25 meter hoogte) betekende dit het einde van de fabriekactiviteiten.
In 1959 werd de fabriek verkocht aan de heer Van den Bergh die drukker was van beroep en woonde te 's Gravenwesel op een kasteeltje.In 1960 veranderde dan de firmanaam en vanaf dat moment bekend als de SAPHIA-fabriek. Ongeveer vier jaar later stond de fabriek aan de rand van het bankroet.Op 1 augustus 1964 werd er een concordaat ingesteld dat de betaling regelde van de schuldeisers. Aan deze regeling kon niet voldaan worden zodat op 6 mei 1965 bij vonnis door de rechtbank het faillissement werd uitgesproken. Er waren toen nog een 50tal mensen in dienst. In 1965 sloot de fabriek definitief haar deuren.
Tussen 1965 en 1970 werd de zo genoemde “villa Fouarge” verhuurd en in 1991 aangekocht door de v.z.w. Zonnehuis als een tehuis voor verlaten kinderen.
De oude industrieterreinen op de koutervelden werden omstreeks 1966 aangekocht door de aannemer Frans Roelandt uit Lede, die de gronden wilde verkavelen.
Bronnen :
Stanny Van Grasdorff, Sint-Amands, Gemeentearchief, schepengriffie en gemeenteraad, schepencollege1903-1926, burgerlijke stand en tienjaarlijkse telling, dossier Verslag der oorlogsgebeurtenissen 1914-1918 van Sint-Amands.
Baetens R. , Industriële Revolutie in de Provincie Antwerpen, Antwerpen 1984, blz 123.
Lucien Huyge, oud-Sint-Amandsenaar, met dank voor informatie over de Kouterfabriek.
Buurtbelangengroep Kouter - Geschiedenis van de Kouterwijk. Verslagen 1998/1999
Hertsens Yolande, Geschiedenis van Sint-Amands, blz 191-192.